Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

ΔΕΥΤΕΡΕΣ ΔΕΛΦΙΚΕΣ ΕΟΡΤΕΣ (1930)



Σε συνέχεια του προηγούμενου κειμένου για τις πρώτες Δελφικές Εορτές, το παρόν κείμενο πραγματεύεται τη διοργάνωση και τον αντίκτυπο στον κριτικό κόσμο της εποχής των δεύτερων Δελφικών Εορτών, που διοργάνωσε το ζεύγος Σικελιανού, οι οποίες υπήρξαν και οι τελευταίες. Οι δεύτερες Δελφικές Εορτές έδειχναν στο ξεκίνημά τους ότι διέθεταν πλέον αρκετά στοιχεία πείρας και προόδου. Τις δαπάνες αυτή τη φορά δεν πλήρωσε εξ ολοκλήρου η Εύα Πάλμερ, αλλά υπήρξαν και χορηγοί, όπως ο Α. Μπενάκης, ο Δ. Λοβέρδος, ο Γ. Ζαρίφης κ.ά. Συνέβαλε, επίσης, το κράτος και ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού. Το πρόγραμμα θα παρουσιαζόταν τρεις φορές, γεγονός που φανερώνει ότι προβλεπόταν πως το ενδιαφέρον αυτή τη φορά θα ήταν μεγαλύτερο.


Στο πρόγραμμα των δεύτερων Δελφικών Εορτών είχε προστεθεί η παράσταση των «Ικέτιδων» του Αισχύλου. Συγκεκριμένα, την πρώτη μέρα μετά την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο θα ακολουθούσε η παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου. Τη δεύτερη μέρα μετά την επίσκεψη στη Βιοτεχνική Έκθεση θα παρουσιάζονταν οι «Ικέτιδες» του Αισχύλου. Την τρίτη μέρα θα διεξάγονταν οι Πυθικοί Αγώνες και θα ακολουθούσε ο Πυρρίχιος Χορός.
Όσον αφορά την πρώτη παράσταση του «Προμηθέα», ερμηνευτές και χορός παρέμειναν τα ίδια πρόσωπα, εκτός από το Κράτος και τη Βία (Αυλωνίτης, Σχαίφερ, αντίστοιχα). Επίσης, η μία κορυφαία ήταν αυτή τη φορά η Κ. Καλλιγά. Η μετάφραση ήταν και πάλι του Γρυπάρη και η μουσική του Ψάχου. Η πιο μεγάλη αλλαγή έγινε στη σκηνογραφία. Επειδή θα ανέβαιναν δύο παραστάσεις, ο βράχος του 1927 δεν χρησίμευε πλέον. Στη θέση του τοποθετήθηκε ένα χαμηλό επίπεδο από τσιμέντο του αρχιτέκτονα Γ. Κοντολέοντος, το οποίο κατέληγε στις δύο του άκρες σε σκαλοπάτια. Πάνω του είχε υψωθεί μια βραχώδης στήλη, η οποία θα χρησίμευε για την καθήλωση του Προμηθέα.
Οι απόψεις για τη σκηνογραφία της παράστασης υπήρξαν διττές. Πολλοί βρήκαν ευρηματική την ιδέα, άλλοι, όμως, θεώρησαν πολύ απλό το σκηνικό, καθώς ήταν μια ευθύγραμμη σύνθεση με ένα κομμάτι γρανίτη στη θέση του βράχου, διακοσμημένη μόνο με τέσσερις σειρές σκάλες. Η γενική, πάντως, εντύπωση από την παράσταση υπήρξε ενθουσιώδης. Ο Αχιλλέας Μαμάκης («Έθνος», 2/5/1930) αναφέρει ότι «η παράσταση του Προμηθέα συγκίνησε βαθιά, συντάραξε ψυχικώς την εκλεκτή διανοούμενη συγκέντρωση, συγκλόνισε…». Περισσότεροι από 1.500 θεατές, αριθμός που υπερέβη εκείνον των πρώτων Δελφικών Εορτών, κατέκλυσαν το θέατρο. Ο Σικελιανός πριν από την έναρξη της παράστασης προχώρησε μέσα σε ραγδαία χειροκροτήματα στο κέντρο του θεάτρου και μίλησε με ενθουσιασμό για τη δελφική προσπάθεια. Ο Θ. Ν. Τσαβέας («Ημερήσιος Τύπος», 3/5/1930) περιγράφει κι αυτός θετικά την ατμόσφαιρα της γιορτής και εκπλήσσεται με την αλλαγή του τοπίου, καθώς «μπορούσε να δει κανείς στους Δελφούς μια πολιτεία ολόκληρη με εστιατόρια, περίπτερα για τους επίσημους και τους ξένους, σταθμούς πρώτων βοηθειών κ.λπ.». Ο Τάκης Μπαρλάς («Καθημερινή», 5/5/1930) γράφει: «Επιστρέψαμε με τα μάτια γεμάτα από μαγεία, ωραιότητα και την ψυχή κυριευμένη από πίστιν ελληνικήν…Ο Προμηθέας είναι σύμβολο κατεξοχήν ελληνικόν, αφού είναι ο αιώνιος Έλλην που ανοίγει εις τους ανθρώπους όλους τους δρόμους, διά να πάρει ως γέρας την δουλείαν του εις τόσα σκότη και βάρβαρους αυθέντας, και τιμωρία σκληροτάτη εις τον αιώνιον βράχον της μαρτυρικής καθηλώσεως του πνεύματος…».
Και η παράσταση των «Ικέτιδων», όμως, την επόμενη μέρα εντυπωσίασε. Η αλλαγή στο σκηνικό έγινε με την απομάκρυνση της στήλης, στην οποία ήταν δεμένος ο Προμηθέας και την αντικατάστασή της με ένα αρχαϊκό κάθισμα, ενώ στη μέση της σκηνής τοποθετήθηκε ένας βωμός και στα πλαϊνά του δύο αγάλματα. Η Εύα Σικελιανού επινόησε κι έναν τολμηρό νεωτερισμό: την εμφάνιση τεσσάρων ακολούθων αγγέλων του Δαναού με μάσκες Αιγύπτιων θεών, κεφαλές, δηλαδή, θηρίων, οι οποίοι ήταν βωβά πρόσωπα. Αρκετοί, βέβαια, διατύπωσαν αντιρρήσεις για τα αιγυπτιακά αυτά προσωπεία. Εκείνο, όμως, που εντυπωσίασε πολύ ήταν η εμφάνιση των 50 Δαναΐδων με τις κορυφαίες τους και τις 24 ακολούθους τους. Ο Αχιλλέας Μαμάκης («Έθνος», 3/5/1930) αναφέρει ότι «το θέαμα ήταν κάτι το φαντασμαγορικό, το επιβλητικό, το εξόχως ποιητικό. Ογδόντα κορίτσια μέσα στο στίβο με ρυθμό, κίνηση και χάρη». Οι 50 Ικέτιδες ήταν η ψυχή του έργου. Ντυμένες με λευκά κοστούμια και βαμμένες με τρόπο που να παρουσιάζονται όλες μελαχρινές, με κατάμαυρες περούκες που κατέληγαν σε κοτσίδες, κρατώντας κλαδιά ελιάς, βρίσκονταν σε διαρκή κίνηση, τραγουδούσαν, θρηνούσαν, εξωτερίκευαν ομαδικά το ίδιο συναίσθημα.
Εντύπωση, πάντως, προκαλούν τα διαφορετικά σχόλια σχετικά με την είσοδο των 50 Δαναΐδων. Ο Αχ. Μαμάκης, ο Τ. Μπαρλάς, ο Π. Χάρης περιγράφουν την είσοδό τους ως «αργή και επίσημη». Μία φωτογραφία, όμως, που δημοσιεύτηκε στο «Έθνος» με λεζάντα «Η είσοδος των Ικέτιδων» τις παρουσιάζει σαν να βρίσκονται σε έξαλλο τρέξιμο. Φαίνεται, μάλλον, ότι η εμφάνισή τους ήταν αρχικά γρήγορη και ορμητική, αλλά φτάνοντας στην ορχήστρα θα παρατάχτηκαν στους σχηματισμούς τους (χωρισμένες σε πέντε ομάδες), οπότε οι κινήσεις τους έγιναν πλέον σταθερές, αφού υποτίθεται βρίσκονταν πια στην περιοχή του Άργους, προστατευμένες από την ελληνική φιλοξενία. Οι χορογραφίες ήταν και πάλι έμπνευση της Εύας Σικελιανού, η οποία έχοντας ως βάση κάποιες στάσεις αρχαίων ελληνικών και αιγυπτιακών αγγείων κατόρθωσε να δημιουργήσει μια καταπληκτική ποικιλία κινήσεων. Οι ηθοποιοί, όπως αναφέρουν κριτικές της εποχής, στάθηκαν κατώτεροι από το χορό. Οι ρόλοι του βασιλιά, του Δαναού, του Αιγυπτίου κήρυκα δεν είχαν το μεγάλο πάθος που υπήρχε στην ψυχή του χορού. Το ζεύγος Σικελιανού μετά το τέλος της παράστασης «αποθεώθηκε» και πάλι με ένα ζωηρό, ατελείωτο χειροκρότημα.
Την τρίτη μέρα, δυστυχώς, ξέσπασε μια φοβερή βροχή, η οποία, εκτός από τη ματαίωση των αγώνων, δημιούργησε πολλά σοβαρά προβλήματα. Ο Κ. Ουράνης σε άρθρο του («Ελεύθερον Βήμα», 4/5/1930) αναφέρει με δηκτική διάθεση ότι «με τη βροχή όλα ξεβάψανε και απέκτησαν άθλιο χρώμα». Σε δύο άλλα άρθρα του («Ελεύθερον Βήμα», 7 και 8/5/1930) επαινεί το καλλιτεχνικό μέρος, αλλά θεωρεί ότι δεν θα έπρεπε να κληθεί τόσος κόσμος, αφού δεν υπήρχαν οι ανέσεις, η έλλειψη των οποίων τους βασάνισε όλους. Και ο Μ. Δειλινός («Εσπερινή», 4/5/1930) τονίζει τις αντιτουριστικές ελλείψεις, τις οποίες αποκάλυψε άγρια η βροχή εκείνη. Το κοκκινόχωμα, μάλιστα, που είχαν ρίξει οι ντόπιοι για να καλύψουν πρόχειρα τις ανωμαλίες του δρόμου επιδείνωσε την κατάσταση, καθώς όλα καλύφθηκαν με λάσπη.
Στις δεύτερες Δελφικές Εορτές υπήρξε και ένα ανεπίσημο πρόγραμμα παραστάσεων για το πιο λαϊκό κοινό. Στις 14 και 15 Μαΐου κατέφθασαν στους Δελφούς πολλοί θεατές από τα τριγύρω χωριά και περιοχές. Την πρώτη ημέρα έγιναν οι αγώνες και παράσταση των «Ικέτιδων» σε 3.500 θεατές! Και πάλι έβρεξε, όμως όλοι αψήφησαν τη βροχή. Ο Σικελιανός μίλησε στο ακροατήριο με τόσο συγκινητικά λόγια που στο τέλος όλοι σχεδόν έκλαιγαν, όπως αναφέρεται στον τύπο της εποχής. Την επόμενη μέρα το πρωί ο κόσμος πήγε στις εκθέσεις και το απόγευμα ακολούθησε η παράσταση του «Προμηθέα». Και στις δύο αυτές λαϊκές παραστάσεις το θέατρο ήταν τόσο κατάμεστο, που οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να κινηθούν. Πολλοί από τους τελευταίους επισκέπτες είχαν αναρριχηθεί στα ριζοβούνια των Φαιδριάδων. Σε άρθρο του «Ημερησίου Τύπου» (22/5/1930) αναφέρεται ότι το λαϊκό κοινό πρέπει να ήταν δέκα και πλέον χιλιάδες και καταλήγει κάπως μελαγχολικά πως μετά το τέλος των γιορτών «την επόμενη μέρα οι Δελφοί βρήκαν ξανά την ησυχία τους».


Μετά το πέρας των Δελφικών Εορτών επακολούθησε πλήθος συζητήσεων σχετικά με τη συνέχισή τους. Ο Κ. Αθάνατος («Ημερήσιος Τύπος», 2/5/1930) γράφει πως «η δελφική ιδέα πρέπει να γίνει κτήμα του λαού, να μπορεί ο πολύς κόσμος να βλέπει τις παραστάσεις μεταφερόμενος εκεί φτηνά». Η «Βραδυνή» (6/5/1930) απαντά στην ιδέα που είχε η «Ακρόπολις» οι γιορτές αυτές να γίνονται στην Αθήνα ότι «οι Δελφικές Εορτές πρέπει να μείνουν στους Δελφούς». Υπήρξαν, όμως, και αρκετά αρνητικά σχόλια για τις ιδέες του Σικελιανού. Ο «Νουμάς» (Ιούνιος 1930) παραλλήλισε τον Σικελιανό με τον Μουσολίνι, παίρνοντας ως αφορμή μια φράση της «Δελφικής Έκκλησης», η οποία μιλούσε για τη δημιουργία μιας νέας «δελφικής γενιάς». Ο «Ριζοσπάστης» (5/5/1930) τον παρομοίασε με τον Ιουλιανό τον Παραβάτη, θεωρώντας πως οι Δελφοί ήταν το μέσο του για να αναστήσει τους αρχαίους. Επίσης, σε άλλο άρθρο (3/5/1930) η ίδια εφημερίδα καταφέρεται ενάντια στο εγχείρημα αυτό αναφέροντας ότι «η προγονοπληξία ήταν ανέκαθεν λόξα της αστικής Ελλάδας. Η περιβόητη δελφική προσπάθεια δεν είναι παρά ένας παθολογικός μυστικισμός της αστικής τάξης που καταρρέει και ζητάει παρηγοριά στο ένδοξο παρελθόν… Η πρόσκληση των ξένων και η θορυβώδης υποδοχή τους απέβλεπε στην καλλιέργεια του σωβινισμού στις εργαζόμενες μάζες, ώστε να κολακεύεται κάθε Έλληνας, αφού η Ευρώπη ξεσηκώνεται να έρθει να θαυμάσει τον τόπο του, τις παραδόσεις, την κληρονομιά του…Και τι δεν ακούσαμε! Πανεπιστήμια στους Δελφούς! Πνευματικό κέντρο στους Δελφούς! Ο ιδεαλισμός χωρίς όρια στη φαντασιοπληξία του…Και πού ξέρουμε ότι ο Σικελιανός δεν φιλοδόξησε να γίνει και… Απόλλων, και η Εύα να καθίσει σε χρυσό τρίποδα και να γίνει… Πυθία…».


Οι Δελφικές Εορτές δεν μπόρεσαν να συνεχιστούν. Παρά τη λαμπρή τους επιτυχία το ζεύγος Σικελιανού καταστράφηκε οικονομικά. Το 1933 η Εύα, αφού έκανε απεγνωσμένες αλλά άκαρπες προσπάθειες για να πετύχει οικονομική ενίσχυση από το κράτος για τη συνέχιση των Δελφικών Εορτών, έφυγε για την Αμερική με σκοπό να διαδώσει κι εκεί τη δελφική ιδέα. Δεν τα κατάφερε, αν και έως το τέλος της ζωής της, παρά τα οικονομικά της προβλήματα και την επιδείνωση της υγείας της, εξακολουθούσε να ελπίζει στην αναβίωση των Δελφικών Εορτών. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1952, όταν έμαθε για το θάνατο του Σικελιανού (1951), με τον οποίο είχε χωρίσει από το 1934. Η υποδοχή που της επιφυλάχθηκε, όταν επισκέφτηκε τους Δελφούς, ήταν θερμή. Υπέστη καρδιακή προσβολή, ενώ παρακολουθούσε παράσταση στο θέατρο των Δελφών, και ετάφη εκεί στους Δελφούς πλάι στον Σικελιανό. Το μεγαλόπνοο όραμά τους δεν μπόρεσε να συνεχιστεί, ωστόσο η προσπάθεια αυτή υπήρξε πολύ σημαντική, καθώς διαμόρφωσε μια νέα αντίληψη για το ανέβασμα της αρχαίας τραγωδίας και συντέλεσε στην ευρύτερη προβολή του ελληνικού πνεύματος και πολιτισμού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ, Γ. (επιμέλεια), Στα Ίχνη του Διονύσου. Παραστάσεις τραγωδίας στην Ελλάδα 1867-2000, Ι.. Σιδέρης, Αθήνα 2005.

-ΑNTON, J. P. (επιμέλεια), 70 Χρόνια από τις Πρώτες Δελφικές Εορτές. Το αρχαίο Δράμα στους Δελφούς από τον Άγγελο Σικελιανό έως τις ημέρες μας, Πρακτικά Συμποσίου, Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, Α. Α. Λιβάνης, Αθήνα 2002.

-ΓΡΑΜΜΑΤΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ, Το ελληνικό θέατρο στον 20ο αι., τομ. α΄, Αθήνα: Εξάντας, 2002.

-ΜΑΥΡΟΜΟΥΣΤΑΚΟΣ, Π., «Το αρχαίο ελληνικό δράμα στη νεοελληνική σκηνή: από τους Πέρσες του 1571 στις προσεγγίσεις του 20ου αιώνα», Παραστάσεις Αρχαίου Ελληνικού Δράματος στην Ευρώπη κατά τους Νεότερους Χρόνους, Γ΄ Διεθνής Επιστημονική Συνάντηση, Επτανησιακή Γραμματεία των Ελληνιστών, Καστανιώτης, Αθήνα 1999.

-ΣΙΔΕΡΗΣ, Γ., Το Αρχαίο Θέατρο στη Νέα Ελληνική Σκηνή 1817-1932, Ίκαρος, Αθήνα 1992.

-60 Χρόνια Εθνικό Θέατρο 1932-1992, Κέδρος, Αθήνα 1992.

-Αρχαίο Ελληνικό Θέατρο. Η Επίδρασή του στην Ευρώπη, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων, Αθήνα 1993.

-Διεθνής Συνάντηση Αρχαίου Ελληνικού Δράματος. Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, 8-12 Απριλίου, 4-25 Ιουνίου 1985, Αθήνα 1987.

-ΙΙ Διεθνής Συνάντηση Αρχαίου Ελληνικού Δράματος. Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, 15-20 Ιουνίου 1986, Αθήνα 1989.


Ευφροσύνη Κωσταρά
Φιλόλογος – Θεατρολόγος

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR