Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

«ANASTASSIA POLITI» : Σε μια εποχή που περνούμε κρίση αξιών στις δυτικές κοινωνίες, μπορούμε να αντλήσουμε από τον αρχαίο ελληνικό κόσμο..

της Μπουμπουλίνας Νικάκη



Οι πρώτες μου αναφορές γύρω από τη θεατρική τέχνη ήταν το Για ένα φτωχό θέατρο του Γκροτόφσκι, Τα πλωτά νησιά του Μπάρμπα…, έργα τα οποία θέτουν το θέατρο σαν καταλύτη μέσα στην κοινωνία. Η σκέψη αυτή με ενδιέφερε και με συγκίνησε. Αυτό είναι και το μήνυμα που θα μπορούσε να μας έχει αφήσει η τραγωδία. Έψαξα τον Λούντβικ Φλάτζεν. Αυτό που μου δίδαξε είναι ότι τα πράγματα χρειάζονται υπομονή κι επιμονή.

Πώς ασχολήθηκες με το αρχαίο ελληνικό δράμα;
Έκανα ένα σεμινάριο με τον Λούντβικ στην Αβινιόν και έπαιξα την Κασσάνδρα. Μου ζήτησε να απαγγείλω, σαν Ελληνίδα, στα αρχαία ελληνικά. Εκεί είναι που ανακάλυψα την αρχαία τραγωδία ουσιαστικά.

Είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι την ανακάλυψες μέσα από την αποστασιοποίηση της ξένης κουλτούρας και του ξένου βλέμματος. Αφαιρώντας την νεοελληνική επίστρωση, πηγαίνει κανείς στην ουσία των πραγμάτων πολύ πιο γρήγορα μάλλον.
Συμφωνώ!.. Είχα και τα αρχαία ελληνικά σαν γλώσσα έκφρασης… έχουν πολύ μεγάλη δύναμη! Ηχεί αυτή η γλώσσα μέσα από τη μουσικότητα, μέσα από το ρυθμό…δεν είναι τυχαίο το ότι κατάφεραν να διαπεράσουν τόσους αιώνες και να παραμείνουν σαν αναφορές, ακόμη και τυπικά! Στην αρχή τα έβλεπα λίγο φολκλορικά, αναρωτιόμουν μάλιστα ποιος θα καταλάβαινε αρχαίο ελληνικό κείμενο! Φοβόμουν μην πάρει το όλο πράγμα μια ακαδημαϊκή χροιά… Αλλά ο τρόπος που με έκανε να δουλέψω ήταν πολύ ουσιαστικός! Στην παράσταση ήταν σαν να μην μιλούσα εγώ, δεν ήλεγχα τίποτα! Δεν πέρασε απαρατήρητο όλο αυτό από το κοινό και μάλιστα χωρίς να είναι και κάτι το εξωτικό ή το περίεργο. Νομίζω ότι έζησα μια εμπειρία κάθαρσης!

Γιατί πιστεύεις ότι την βίωσες, με αυτόν τον τρόπο;
Έχει να κάνει με την προσέγγιση της τέχνης του ηθοποιού μέσα από τη σχολή του Γκροτόφσκι. Δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο πνεύμα, το σώμα, ή την κίνηση… είναι μια ολιστική προσέγγιση!

Σε ποιο βαθμό καθόρισαν αυτά τη θεατρική σου ταυτότητα;
Προσπαθώ κατά κάποιο τρόπο να προεκτείνω τη δουλειά του Λούντβικ Φλάτζεν, από την οποία βρήκα τεράστιο όφελος, κι εγώ και μια ολόκληρη γενιά ηθοποιών. Ορίζω τον εαυτό μου σαν μαθήτριά του.

Ποιος είναι ο χαρακτηριστικός προβληματισμός που διέπει τη θεατρική σου δημιουργία;
Θέτω στην ουσία ερωτήματα: αν είναι όντως η αρχαία Ελλάδα και ο πολιτισμός της το μοντέλο της Ευρώπης ή αν οι γυναίκες σήμερα θεωρούνται το ίδιο ανθρώπινα όντα όσο και οι άντρες. Αλλά με απασχολεί και η σχέση του θεάτρου με τις άλλες τέχνες: η εσωτερική αρμονία.

Πώς δημιούργησες τον θεατρικό όμιλο Εrinna, κίνηση που χαρακτηρίζει και το πέρασμά σου στη σκηνοθεσία;
Αφενός, είχα κάποια κλειδιά για τη διεύθυνση ενός ηθοποιού ώστε μια δράση σκηνική που του αναθέτεις να είναι αυθεντική, δημιουργία. Αφετέρου, με τις πολλές επιτυχίες που είχα στο θέατρο και τις περιζήτητες συνεργασίες, ένιωθα ότι βουλιάζω πάλι σε ένα μπουρζουά θέατρο! Δεν ήθελα να γίνω ένα στέλεχος του γαλλικού θεατρικού κόσμου. Επίσης είχα δει αμέτρητες κακές παραστάσεις στα δίκτυα των Εθνικών Δραματικών Κέντρων στη Γαλλία, με πάρα πολλά χρήματα. Σκεφτόμουν πού πάει και επενδύει το γαλλικό Κράτος τα χρήματα των φορολογουμένων: σε παραστάσεις χωρίς ποιότητα και με μήνυμα εντελώς μηδενιστικό! Ξέρεις, αυτός ο δυτικός μηδενισμός, πια «τίποτα δεν έχει νόημα, τίποτα δεν αξίζει», πράγμα το οποίο πρέπει να εκφράζει ο καλλιτέχνης επί μισή ώρα στη σκηνή, οι άλλοι να τον βλέπουν, και αυτό είναι το έργο τέχνης!

Νομίζω ότι αυτό αφορά στην γαλλική ψευδαίσθηση της αβάν γκαρντ. Παντρεύουν τον γαλλικό βερμπαλισμό με την εγκεφαλική τέχνη: συχνά ένα έργο δεν έχει νόημα χωρίς τη φιλολογία που το συνοδεύει!
Έχει γίνει σπάνιο το περιεχόμενο. Οι Γάλλοι απορρίπτουν το έντονο συγκινησιακό κομμάτι, το θεωρούν ντεμοντέ, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι το ψυχρά εγκεφαλικό είναι αντιεπικοινωνιακό! Στο χορό ή στη μουσική έχουν ξεφύγει από τον αστισμό, αλλά το θέατρο παρέμεινε κάπως ελιτίστικο. Το θέμα στο θέατρο είναι πώς μπορεί ένα πλήθος ανθρώπων να μοιραστεί συναισθήματα, σαν μια εφήμερη διαφορετική συνύπαρξη, ενωμένοι απέναντι στο θάνατο, έχοντας συνείδηση ότι σήμερα είμαστε κι αύριο δεν είμαστε!

Ο κόσμος γίνεται όλο και πιο απολίτικος, ενστικτώδης ενδεχομένως, τι θέση παίρνει το θέατρο;
Δεν κάνει θαύματα η τέχνη σήμερα, αλλά με όλη αυτή τη βία κάτι θα προκύψει. Η κοινωνία είναι σε ένταση και υπάρχει τελικά το αίτημα και το όραμα για καλύτερη ζωή.

Είναι όραμα ή επιβίωση χωρίς ιδεολογικό υπόβαθρο;
Εντάξει, υπάρχει και κορπορατισμός και ατομισμός! Και οι αξίες των νέων είναι καταναλωτικές, αλλά υπάρχουν ευαισθησίες και έδαφος για κάτι άλλο, το βλέπω στα σχολεία που διδάσκω θέατρο στα υποβαθμισμένα περίχωρα. Τα παιδιά αυτά ψάχνουν έναν τρόπο ύπαρξης πιο βαθύ, πιο έξυπνο, πιο ενδιαφέρον. Πολλά δε εξαρτώνται από το πνεύμα της παιδείας. Πάλι καλά που διδάσκονται κάποια σημαντικά λογοτεχνικά έργα… Δεν θέλω να απογοητεύομαι γιατί έχω και παιδιά! Νομίζω ότι το παιχνίδι δεν έχει τελειώσει και γι’ αυτό εξακολουθώ να κάνω θέατρο ή να διδάσκω στα χαμένα προάστια της παρισινής περιφέρειας και να τους μιλάω για ελληνική μυθολογία και τραγωδία!

Πώς ανταποκρίνονται τα παιδιά;
Πάρα πολύ καλά! Όσο με ενδιαφέρει μάλιστα η καλλιτεχνική δημιουργία επί σκηνής, άλλο τόσο με ενδιαφέρει τελικά και αυτή η διδασκαλία. Μέσα από θεατρικά εργαστήρια πάνω στην ελληνική μυθολογία, πιτσιρίκια δώδεκα με δεκαπέντε χρονών ανακαλύπτουν έναν άλλο τρόπο σκέψης. Αυτή η μυθολογία δίνει μεγάλη αξία στον άνθρωπο. Προσοχή! Δεν με χαρακτηρίζει ο πολιτισμικός εθνικισμός! Αλλά σήμερα που ζούμε αυτή την πόλωση με τους θρησκευτικούς φανατισμούς, όταν λες στους μικρούς μουσουλμάνους του Βαλ-ντ-Ουάζ, για παράδειγμα, ότι σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία: το σύμπαν δημιούργησε τους θεούς, τους ανθρώπους και τα ζώα ταυτόχρονα, από το χάος βγήκε η θεά μητέρα Γη και ο Έρωτας, η Νύχτα, το Έρεβος και άλλες θεότητες και άρχισαν να κάνουν έρωτα μεταξύ τους, τους δίνεις μια διαφορετική θεώρηση του Κόσμου. Τους θέτεις τον έρωτα σαν δημιουργική θεϊκή οντότητα, στην ολότητά του, όχι την αγάπη του Θεού που δεν έχει σάρκα και οστά, σκέτη αφαίρεση! Μπορούν να καταλάβουν ότι είναι δυνατόν να συνυπάρξουμε όντας διαφορετικοί ο ένας από τον άλλο. Επίσης ότι δεν υπάρχει μόνο ένας Θεός, μπορεί να υπάρχουν κι άλλοι: δεν τα πας καλά με τον έναν, πας δημοκρατικά και χτυπάς την πόρτα του άλλου!!! Εξηγείς ότι όλοι οι αρχαίοι πολιτισμοί κάνανε μια σύνθεση, παίρνοντας διάφορα στοιχεία· ότι αργότερα μπήκαμε σε έναν τρόπο σκέψης μονολιθικό με τον μοναδικό Θεό, τη μοναδική εξουσία και τελικά μια μονομανιακή αντίληψη των πραγμάτων: όπου φυσικά ο άλλος αν δεν είναι ίδιος με σένα τον εξοντώνεις!!!

Υπάρχουν δυσκολίες συνεργασίας;
Πρέπει να χειρίζεται κανείς με λεπτό τρόπο όλα αυτά τα θέματα διότι κινδυνεύει πολύ εύκολα να θίξει ευαίσθητα σημεία. Τονίζω ότι αυτά δεν είναι θρησκευτικές αντιλήψεις, αλλά ιστορίες για παιδιά, ότι τους εξηγώ απλώς τι πίστευε ο κόσμος την εποχή της Αντιγόνης. Επίσης δεν θέλουν με τίποτα να δώσουν τα χέρια τους για να κάνουν κύκλο. Προσπαθώ να τους ξεκαθαρίσω ότι αν δεν κάνουμε κύκλο δεν μπορούμε να κάνουμε θέατρο! Θέλει πολύ δουλειά αυτό αλλά ανοίγει παράθυρα.

Γιατί αρνούνται να αγγίξουν ο ένας τον άλλο;
Επειδή η κουλτούρα των Γάλλων καταρχάς είναι διαφορετική. Ο Καθολικισμός έχει κάνει μεγάλο κακό, έχει επιβάλλει τη διχοτόμηση της διάνοιας και του σώματος, όπως και η ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία βέβαια, αλλά με τρόπο πολύ πιο ισχυρό. Ο Απόστολος Παύλος έκανε τον ελληνικό πολιτισμό με τα κρεμμυδάκια, ωστόσο υπήρξαν αντιστάσεις, κάποια στοιχεία του παρέμειναν ζωντανά. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός έχει στη βάση της κοσμοθεωρίας του τον Έρωτα σαν θεϊκή δύναμη, κάτι που 2.500 χρόνια μονοθεϊσμού έχουν βαλθεί να το σβήσουν. Οι τρεις θρησκείες τα κατάφεραν καλά με το «προπατορικό αμάρτημα»: έχουν ενοχοποιήσει μια απόλυτα φυσιολογική λειτουργία. Είναι φοβερή βία να βάζεις το ερωτικό ένστικτο σε πλαίσια Μετά προκύπτει η καταπίεση, η σχιζοφρενική αντίφαση, η χυδαιότητα και ο μηδενισμός του δυτικού πολιτισμού.


Παρίσι, Απρίλιος 2006

Μπουμπουλίνα Νικάκη
κριτικός-μεταφράστρια θεατρικού λόγου
bouboulina.nikakigmail.com

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ANASTASSIA POLITI

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR