Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Ματέϊ Βίσνιεκ: «Οι όμορφες θλιβερές ιστορίες είναι πλέον παγκόσμιες»

Συζήτηση του Matei Visniec
με τη Μπουμπουλίνα Νικάκη

Αντικρύζουμε στο «Εθνικότητά μου..» το ποιητικό απόσταγμα μιας παγκόσμιας πραγματικότητας που δεν έχει και πολύ πλάκα! Τι προσφέρει το βλέμμα του ποιητή στο σύγχρονο κόσμο;
Ο ποιητής χρειάζεται να μένει νηφάλιος, ψύχραιμος. Εγώ είμαι ποιητής και δημοσιογράφος. Ο δημοσιογράφος παρατηρεί τη φρίκη του κόσμου – αφού 80% των ειδήσεων είναι μια λίστα φρικαλεοτήτων. Ο ποιητής όμως γνωρίζει πως οι πληροφορίες δεν αρκούν... Η λογοτεχνία είναι ένας τρόπος να περάσει κανείς μια πληροφορία μέσω της συγκίνησης, ταρακουνάει τη συνείδηση μέσω της συγκίνησης. Αυτό παραμένει στη μνήμη της ανθρώπινης συνείδησης και πυροδοτεί την κριτική σκέψη. Η πληροφορία έρχεται και παρέρχεται. Είμαστε καταναλωτές τόνων πληροφοριών. Μια συγκίνηση όπως αυτή του θεάτρου δύναται να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη κινητοποίηση.

Αφήσατε τη Ρουμανία στα τριανταένα. Είσαστε «Γάλλος συγγραφέας ρουμανικής καταγωγής»;
Μάλλον ρουμάνος συγγραφέας που γράφει στα γαλλικά. Δεν αισθάνομαι όμως Ρουμάνος, ή Γάλλος, αλλά πολίτης του κόσμου, στο Παρίσι, στην Αθήνα, στο Τόκυο, στο Μόντρεαλ. Μπορώ να αντιλαμβάνομαι τα προβλήματά του, τις αντιθέσεις, τις αντιφάσεις, τις δυνατότητες επιβίωσής του. Χάρη στη γαλλική γλώσσα έγινα γνωστός. Αντιλαμβανόμουν πριν αφήσω τη Ρουμανία πως σε τέτοια γλώσσα έπρεπε να γράψω ώστε να μπω σε διεθνή τροχιά. Εκανα πρώτος το βήμα, δεν περίμενα να έρθουν οι μεταφραστές στη Ρουμανία να με ανακυρήξουν σημαντικό συγγραφέα. Έπρεπε να βγω από τη βόλεψή μου, να γράψω σε γλώσσα ευρείαας κυκλοφορίας.

Στη διευρυμένη Δύση η ταυτότητα ορίζεται από τη γλώσσα, το συναίσθημα, τη χειροπιαστή πραγματικότητα;
Υπάρχουν κουλτούρες με σύμπλεγμα περιθωρίου. Το είδα πρώτα στη Ρουμανία, ως νεαρός συγγραφέας. Η μόνιμη συζήτηση μεταξύ συγγραφέων ήταν γιατί δεν είμαστε γνωστοί στο εξωτερικό. Θεωρούμασταν όλοι υπέροχοι, θαυμάσιοι, ότι γράφαμε απίθανα έργα, ότι ήμασταν οικουμενικοί! Κανείς όμως δεν ερχόταν να μας ανακαλύψει, να μας μεταφράσει, να μας αναδείξει στον κόσμο..

Το ίδιο στην Ελλάδα. Από την άλλη υπάρχει παγκόσμια πολιτισμικός ρατσισμός και χειρισμός μέσα στην εμπορευματοποίηση του πολιτισμού.
Εγώ έζησα σε κοινωνία με πολιτισμικά συμπλέγματα: «Γιατί μόνο 2-3 Ρουμάνοι όπως ο Ιονέσκο ή ο Σιοράν να είναι αναγνωρισμένοι στο εξωτερικό;» Και έψαξα εάν είναι αλήθεια η μάχη των αξιών στη Δύση, εάν υπάρχουν ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που έλκουν την ενέργεια και τις δυνάμεις του κόσμου, όπου δίνεται η μεγάλη μάχη για τον πολιτισμό. Δεν είναι έτσι. Οι γεωγραφικά –εντέλει- περιθωριοποιημένες κουλτούρες, μπορούν ανά πάσα στιγμή να έχουν ανάταση, να τραβήξουν την προσοχή του κόσμου. Αρκεί να το μεθοδεύσουν, να βγουν από το σύμπλεγμά τους, να μην παίξουν το παιχνίδι της παγκοσμιοποίησης, να κάνουν πολιτιστική αντίσταση. Όντως ο πολιτισμός γίνεται υποχείριο του συστήματος του παγκόσμιου εμπορίου. Εντάσσεται στην αγγλοσαξωνική λογική της εμπορευματοποίησης του καλλιτεχνικού προϊόντος, η οποία καταργεί το ήθος του δημιουργού. Όμως υπάρχουν χώροι αντίστασης! Εγώ στη γαλλοφωνία βρήκα μία μορφή αντίστασης που μου ταιριάζει. Το εν λόγω «περιθώριο» έχει αξίες να προσφέρει: είναι πολύτιμος ο ξανακερδισμένος χρόνος των ανθρώπινων ανταλλαγών μ’ένα ποτύρι κρασί. Γιατί “time is money”; Ο χρόνος πρέπει να είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου, όχι ο άνθρωπος στην υπηρεσία του χρόνου. Σήμερα είναι εύκολες οι ανταλλαγές, υπάρχουνε μεταφραστές, τόποι συνάντησης...

Η «πλύση εγκεφάλου» είναι ρουμανική ανάμνηση ή δυτική εικόνα;
Στη Ρουμανία γινόταν μέσω ιδεολογίας, σε μια κοινωνία απολυταρχική με τρόπο άμεσο, βάναυσο, φρικτό. Εδώ το ίδιο πράγμα γίνεται μέσω των ειδήσεων, των διαφημίσεων, της καταναλωτικής κοινωνίας, των σλόγκαν της. Με την τρομοκρατία, τον φονταμενταλισμό.. Ο φιλελευθερισμός είναι είδος χειρισμού, μετατρέπει τον πολίτη σε καταναλωτή, τον ενοχοποιεί όταν δεν καταναλώνει αρκετά από τη μηχανή της παγκόσμιας οικονομίας..
Το «πολιτικά ορθό» επίσης, αυτή η πνευματική διαστροφή...
Α! Είδος δικτατορίας! Μεγάλη κουβέντα...
Σε ρουμάνικα φιλμ του ’70, απαντάται μία αίσθηση ψυχωσικής αστυνομοκρατίας, σχεδόν μανίας καταδίωξης...
Ζήσαμε σε μια τεράστια φυλακή, σε απόλυτη σχιζοφρένεια, αρρώστια κυριολεκτικά. Αφενός παίζαμε το θέατρο μιας ολόκληρης κοινωνίας υποτασσόμενοι σε οτιδήποτε ερχόταν άνωθεν, αφετέρου στα σπίτια μας κάναμε κοινωνικοπολιτική κριτική ξεσαλώνοντας. Τόσα χρόνια στη σχιζοφρένεια αυτή, το άτομο χάνει την ταυτότητά του: κάνει αντίσταση ή είναι απολύτως υποταγμένο;

Μας επιβλέπει ο Big Brother του Όργουελ;
Όταν έπεσε ο κομμουνισμός, πριν κάνουμε καν απολογισμό, μας πρόλαβε στη στροφή η παγκοσμιοποίηση και η τρομοκρατία. Αυτή ωθεί στην ολοκληρωτική παρακολούθηση στις δημοκρατικές χώρες ή αλλού, δημιουργώντας το παράδοξο που δεν είχε φανταστεί ποτέ κανείς: στις πιο ελεύθερες χώρες, κάθε άτομο παρακολουθείται νυχθημερόν με προηγμένα μέσα. Επικοινωνίες, κινήσεις λογαριασμών, μετακινήσεις, καταγράφονται και στοκάρονται. Είμαστε μικρόβια στο μικροσκόπιο. Υποτίθεται «για το καλό μας». Πώς να διαφυλάξουμε όμως την ελευθερία μας;

Τί είναι ένα «δικαίωμα» σήμερα;
Μέσα στην αμερικανική κοινωνία, την πιο γενναιόδωρη σε ατομικά δικαιώματα και ελευθερία, υπάρχει ξαφνικά μια γάγγραινα (Γκουαντανάμο), ένας τόπος «μη δικαίου». Το δίκαιο μπορεί να δημιουργήσει τερατώδη πράγματα: το «μη δίκαιο». Μπορεί να χειριστεί και το πιο θεμελιώδες δικαίωμα κατά την υπεράσπισή του και να το καταργήσει, οπότε το άτομο γίνεται μαριονέτα.

Τί σημαίνει στρατός και «εθνικές πουτάνες»;
Βία: θεσμοποιημένη, ζωώδης, ενστικτώδης. Εμφύλιοι πόλεμοι ή βιασμοί γυναικών ως στρατιωτική στρατηγική. Απίστευτος ο μηχανισμός μετατροπής ενός ανθρώπου σε άγριο ζώο! Πώς σε μια μέρα ένας άνθρωπος με σπουδές, οικογένεια, χειραγωγείται από ψεύτικα εθνικά ζητήματα ή πατριωτικά συνθήματα, και οδηγείται σε αγριότητες, βιασμούς και φόνους; Ποιοί είναι οι μηχανισμοί των αντιφάσεων αυτών στον άνθρωπο; Πώς ζει μαζί τους, πώς τις διαχειρίζεται, πώς γέρνει στο καλό ή στο κακό;. Στο σκοτεινό αυτό κομμάτι όπου ο άνθρωπος κρύβει τις αντιφάσεις του, μόνον ο καλλιτέχνης έχει πρόσβαση. Η φιλοσοφία, η ψυχολογία, οι κοινωνικές επιστήμες δεν μπορούν να ερμηνεύσουν κάποιο συγκεκριμένο επίπεδο του άνθρωπου και τον εσωτερικό πόλεμο της ψυχής του, όσο η λογοτεχνία. Κάποια περίοδο στη Βοσνία, οι αντίπαλοι σταματούσαν το μακελειό για να δούνε Santa Barbara! Παρακολουθούσαν την ίδια αμερικανική σαπουνόπερα κι αγαπούσαν τα ίδια τραγούδια! Ύστερα συνέχιζαν...

Η Μπουμπουλίνα Νικάκη είναι κριτικός και μεταφράστρια λογοτεχνίας θεάτρου,
Μέλος του ευρωαπϊκού δικτύου ΤER ( προώθηση της σύγχρονης θεατρικής γραφής)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΑΤΕΙ ΒΙΣΝΙΕΚ - MATEI VISNIEC

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR