Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Η «ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» του Νίκου Αλευρά

Νίκος Αλευράς: «Μια φορά κι έναν καιρό, κοντά σε μια μεγάλη πόλη, που την έλεγαν Αθήνα, ήταν ένα προάστιο που το έλεγαν Νέα Πεντέλη. Εκεί τα Χριστούγεννα πάντα χιόνιζε, κοντά σε ένα σπίτι που το έλεγαν "Μαργαρίτα". Ξαφνικά, βγήκε ο ήλιος και τα χιόνια έλιωσαν κι η Μαργαρίτα άνθισε. Εκεί μαζεύτηκαν πολλά παιδάκια, και μιλούσαν, έτρωγαν, έπιναν, έπαιζαν, δούλευαν, γελούσαν, κι ερωτευόντουσαν, και κάθε μέρα υπήρχε ατέλειωτη χαρά. Ώσπου ένα πρωινό αποφάσισαν μαζί με το δάσκαλό τους να ανεβάσουν ένα θεατρικό έργο. Διάλεξαν το γιαπωνέζικο παραδοσιακό παραμύθι "Το κορίτσι με το πανέρι στο κεφάλι".»

Νίκο, το ντοκιμαντέρ «Παράσταση» είναι στην ουσία μια φιλμογραφημένη θεατρική παράσταση, στην οποία παίζουνε παιδιά με νοητική στέρηση. Σε ενέπνευσε η ίδια η παράσταση να μιλήσεις για τα παιδιά αυτά, ή έψαχνες έναν τρόπο να μιλήσεις για τα παιδιά και βρήκες την παράσταση;
Τίποτα από τα δύο! Ο Γιώργος ο Πόλος, που κάνει drama therapy στο σχολείο «Μαργαρίτα», με κάλεσε στις πρόβες, μου εξήγησε περί τίνος πρόκειται και μου ζήτησε να φιλμογραφήσω την παράσταση αυτή. Άρχισα να πηγαίνω στις πρόβες, να μαθαίνω τα παιδιά και σιγά-σιγά να τραβάω. Έβλεπα πως συμπεριφέρονται, πως γδύνονται, πως ντύνονται, πως παίζουν, πως γελάνε. Άρχισα να ταυτίζομαι. Άρχισα να εμπνέομαι από αυτό που ζούσα μαζί τους Είχε απίστευτο ενδιαφέρον! Έτσι, σταδιακά, αυτό εξελίχθηκε σε ταινία.

Ως σκηνοθέτης του κινηματογράφου, αναδεικνύεις τη συγκεκριμένη παράσταση με κινηματογραφικά μέσα, δεν την εγγράφεις απλώς. Πώς την αντιλαμβάνεσαι μέσα από το βιζέρ;
Έτσι κι αλλιώς, οι πρώτες ταινίες ήταν φιλμογραφημένες θεατρικές παραστάσεις! Ο Λυμιέρ και ο Μελιέ, οι πρώτοι, το 1900, έστηναν μια κάμερα στη μέση της σκηνής και τραβάγανε μια παράσταση σε γενικό μονοκόμματο πλάνο. Δεν ήξεραν, δεν μπορούσαν να μετακινήσουν την κάμερα. Από τότε βέβαια πολλές παραστάσεις πέρασαν μέσα από τον φακό. Το αποτέλεσμα εξαρτάται πια από την φιλοσοφία, την προσωπική ματιά του κάθε σκηνοθέτη, από τον τρόπο με τον οποίο θα ακουμπήσει το αντικείμενο, πόσο μπαίνει μέσα, πόσο το αγαπάει. Εκεί βγαίνει η αλήθεια του! Κι αυτή η αλήθεια περνάει στον θεατή.

Το πρόσχημα του γιαπωνέζικου παραμυθιού νομίζω ότι προωθεί την άποψη «ίσοι και διαφορετικοί»: παιδιά με σύνδρομο Down ντύνονται Ιάπωνες! Καταφέρνεις να μιλήσεις για ένα τόσο σοβαρό και λεπτό θέμα με ευαισθησία, ευφυΐα, και χιούμορ, προασπίζοντας την αξιοπρέπεια των παιδιών αυτών. Καλείς σε κοινωνική ευαισθητοποίηση χωρίς ίχνη γλυκασμού και «φιλανθρωπίας», διότι καταργείς το ταμπού μετατρέποντας τον κόσμο σε θίασο…
Στο παραμύθι, το πανέρι συμβολίζει την προστασία ! Όλα έρωτας είναι! Ταυτίστηκα με αυτά τα παιδιά, δεν θα μπορούσα να τα παρουσιάσω διαφορετικά! Μπήκα στον κόσμο τους, είναι αξιαγάπητα! Και ξέρεις, τελικά κάθε οικογένεια έχει το πρόβλημά της ή ένα μεγάλο δράμα, το οποίο κρύβει, είναι ταμπού. Σε κάποια προβολή, ήρθε να με βρει η μάνα του Χάρη, του πρωταγωνιστή. Έκλαιγε, με αγκάλιαζε και με φιλούσε. Είπε ότι δεν είχε ξανανιώσει έτσι, ότι για πρώτη φορά είδε άλλα πράγματα στο ίδιο της το παιδί, πράγματα που δεν τα είχε δει ποτέ! Όταν το είπε συγκλονισμένη η ίδια η μάνα, τρελάθηκα! Είναι δυνατή αίσθηση, γίνεσαι Θεός. Είναι τρομακτικό αυτό! Είναι μαγικό το να ανακαλύπτεις κάτι άλλο, που δεν το έχεις δει σε κάποιον που είναι δίπλα σου, ένα θαύμα. Εκεί είναι όλη η ιστορία του πράγματος: ο κάθε άνθρωπος έχει δίπλα του ένα θαύμα -που μπορεί να είναι ο εαυτός του, μπορεί να είναι ο διπλανός του- και δεν το βλέπει! Η λειτουργία της τέχνης ίσως να έχει και αυτή τη δυνατότητα: την αποκάλυψη του θαύματος που είναι δίπλα μας. Αν αγαπάς το αντικείμενο με το οποίο ασχολείσαι – είτε αυτό είναι πουλάκι, λουλουδάκι, είτε βουνό, είτε άνθρωπος – και ταυτίζεσαι κι ανακαλύπτεις καινούργια πράγματα, αυτό περνάει και στο θεατή. Ο θεατής ταρακουνιέται και αποδέχεται τα πάντα, αγαπάει κι αυτός με το δικό σου βλέμμα: με σεβασμό, τρυφερότητα, αγάπη… Όσο για τον θίασο που λες, νομίζω ότι σε όλες μου τις ταινίες κάνω μια μεγάλη ανατροπή. Ο κόσμος είναι τσίρκο.

Ζούμε σε ανεκτική κοινωνία; Ακούμε, βλέπουμε ή διαβάζουμε: «άτομα με ειδικές ανάγκες», «εμποδιζόμενα άτομα», «άτομα με νοητική στέρηση», «άτομα με ειδικές ικανότητες», και άλλες δόκιμες ή αδόκιμες φράσεις. Ποια ιδεολογία κρύβεται πίσω από τις λεκτικές κάθε φορά ταμπέλες;
Ποια ανεκτική κοινωνία; Τίποτα. Υποκρισία είναι όλα! Είτε χρησιμοποιούμε πολιτικά ορθές φράσεις είτε όχι, από πίσω κρύβεται μια υποτίμηση. Ζούμε σε πολύ συντηρητική κοινωνία., γεμάτη ταμπού και κουτσομπολιό. Φοβάται ο κόσμος που έχει τέτοια προβλήματα μέσα στην οικογένειά του να μιλήσει για να μην στιγματιστεί! Από την άλλη, υπάρχει η εξής αντίφαση: όταν φέρεις το άτομο σε επαφή με το πρόβλημα που είναι δίπλα του, ευαισθητοποιείται, αρκεί να το κάνεις με τον κατάλληλο τρόπο. Θα μπορούσαν να ανατραπούν πολλά πράγματα, διότι το πρόβλημα είναι σε εμάς, δεν είναι στα παιδιά κατά βάση! Εμείς αντιμετωπίζουμε περίεργα αυτά τα παιδιά!

Ποιος χρηματοδότησε την ταινία και που έχει προβληθεί αυτή μέχρι στιγμής; Έχει ενδιαφερθεί το Υπουργείο Παιδείας για προβολές στα σχολεία;
Η ταινία χρηματοδοτήθηκε από το σχολείο «Μαργαρίτα» και δεν κόστισε ακριβά. Την γύρισα το 2003, έγιναν κάποιες προβολές και την ίδια χρονιά πήγε στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ της Καλαμάτας. Το 2004 πήγε στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Το κοινό κατενθουσιάστηκε, αλλά η επιτροπή τη σνόμπαρε! Αργότερα την ένωσα με την μεγάλου μήκους της Ανέτας Παπαθανασίου, που έχει τίτλο «Θα βγάλω φτερά», και μιλάει για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, γύρω στα σαράντα, με σκλήρυνση κατά πλάκας και καρκίνο. Δείχνει αυτά τα άτομα να γλεντάνε και να χαίρονται τη ζωή τους. Μάλιστα λένε μέσα στην ταινία ότι έπρεπε να πάθουν κάτι για να καταλάβουν τι σημαίνει ζωή! Τελικά πήρα την πρωτοβουλία να την πάω στο Υπουργείο και το Υπουργείο έδωσε την έγκριση να προβληθεί η ταινία σε όλα τα σχολεία της χώρας. Από και πέρα, εμείς πρέπει να αναλάβουμε να έρθουμε σε επαφή με κάθε σχολείο ξεχωριστά. Είναι αρκετή δουλειά αυτό.

Πώς συμπεριφέρονται τα συγκεκριμένα παιδιά ως ηθοποιοί; Τους αρέσει να παίζουν θέατρο;
Τα κατάφεραν πολύ καλά! Τρελαίνονται με το θέατρο, τους αρέσει πολύ! Ο Χάρης μου έλεγε: «είμαι είκοσι χρόνια επαγγελματίας ηθοποιός, έχω παίξει παντού κι έχω κουραστεί πια!» Τρελαίνονται! Μια άλλη κοπέλα, χωρίς μαλλιά, με σύνδρομο Down, πηγαίνει από τον Κορυδαλλό στην Πεντέλη το λεωφορείο για να τραγουδήσει και να χορέψει. Είναι η πρωταγωνίστρια, με το καλάθι στο κεφάλι. Έχει εκπληκτική χορευτική κίνηση! Τα μέλη της επιτροπής όμως στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης δεν έδωσαν καμία σημασία. Γενικά τα παιδιά συμπεριφέρονταν σαν ηθοποιοί, απλώς κάποιες φορές μπέρδευαν την πραγματικότητα με την παράσταση, μπέρδευαν τα ονόματα της παράστασης με τα πραγματικά τους ονόματα. Συμβαίνει αυτό, δεν είναι περίεργο. Είναι σημαντικό πάντως το ότι κάνουν drama therapy, τα βοηθάει πολύ, συνειδητοποιούν πολλά πράγματα. Κάποια από αυτά ίσως να μην τα έχουμε συνειδητοποιήσει ούτε εμείς!

Στο τέλος του ντοκιμαντέρ και εκτός παράστασης, παίζεις τον ρόλο του «παπαράτσι» και με ένα μικρόφωνο στο χέρι τους κάνεις ερωτήσεις γύρω από τον έρωτα! Γιατί για τον έρωτα; Πως ανταποκρίνονται;
Διότι ο έρωτας είναι ό,τι πιο φυσικό! Τα ρωτάω αν είναι ερωτευμένα και αποδεικνύεται ότι τα παιδιά αυτά είναι πολύ φυσιολογικά, πιο φυσιολογικά μάλιστα από μας! Όλα έχουνε σχέσεις, ερωτεύονται, αγαπάνε, παίζουνε, γελάνε! Πολύ σπουδαίο! Αυτό το είχα δει βέβαια εξαρχής, όταν άρχισα να γνωρίζομαι μαζί τους, και γι’ αυτό οδήγησα στο τέλος την ταινία προς τα κει. Ένας μου έλεγε ότι είναι ερωτευμένος με την περιπτερού κοντά στο σπίτι του! Μια κοπέλα μου έλεγε ότι έχει δύο σχέσεις: μια σχέση με κάποιον από το σχολείο και μια με κάποιον άλλον έξω από το σχολείο, αλλά αγαπάει περισσότερο έναν τρίτο! Κι ένας άλλος με τρέλανε τελείως, όταν τον ρώτησα εάν είναι ευχαριστημένος που τον θέλουνε τόσες πολλές γυναίκες. «Αυτά είναι επί θεατρικού επιπέδου», μου απάντησε! Ακούς; Μου φαίνεται τελικά ότι εμείς πάσχουμε από νοητική στέρηση, που δεν μπορούμε να ερωτευτούμε! Όλοι για drama therapy είμαστε! Μπήκα προηγουμένως σε μια εταιρία και όλοι ήταν μέσα στη θλίψη, με τα κινητά, έγραφαν μηνύματα, παραμιλούσαν! Εμείς δεν είμαστε άτομα με ειδικές ανάγκες, είμαστε άτομα με “σύνδρομο Down-Down”!
Έτσι είναι σήμερα ο homo sapiens sapiens!


Ιούνιος 2005


Μπουμπουλίνα Νικάκη
κριτικός-μεταφράστρια θεατρικού λόγου
bouboulina.nikakigmail.com

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR