Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Μια συζήτηση πάνω στη Γυναίκα της Ζάκυθος

Συνομιλία δύο μελών της ομάδας ΜΕΛΟΜΑ [www.meloma.gr] πάνω στο έργο «Η γυναίκα της Ζάκυθος», του Διονυσίου Σολωμού, σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη (παρουσιάστηκε στο Θέατρο Βράχων «Άννα Συνοδινού» στις 23, 24 και 25 Ιουλίου 2007). Το πρωτότυπο έργο του Σολωμού είχε διαβαστει και σχολιαστεί στην επίσημη Λέσχη Ανάγνωσης του ΜΕΛΟΜΑ στις 2 Ιουλίου 2007.


Μαίρη: Λοιπόν Μελίνα, τώρα που είδαμε την παράσταση της «Γυναίκας της Ζάκυθος», τι λες, ανταποκρίνεται η δραματοποίηση του έργου στις δικές σου προσδοκίες, αν είχες δηλαδή κάποιες προσδοκίες.
Μελίνα: Φυσικά και είχα. Ένα τόσο ζωντανό κείμενο όσο αυτό το έργο του Σολωμού, αυτόματα σε οδηγεί να το φανταστείς δραματοποιημένο, κι ας μην είναι τυπικά ένα θεατρικό έργο. Άλλωστε, αν θυμάσαι, όταν συζητούσαμε πάνω στο κείμενο στη Λέσχη Ανάγνωσης, πριν ένα μήνα περίπου, είχα ρωτήσει αν είχε οποτεδήποτε γίνει απόπειρα θεατρικού ανεβάσματος του.
Μαίρη: Ναι, θυμάμαι, τότε ήταν που μας πληροφόρησε η Νίκη για την επικείμενη παράσταση του Σωτήρη Χατζάκη.
Μελίνα: Σωστά…και έτσι βρεθήκαμε σήμερα εδώ (στο Θέατρο Βράχων), κι ας αχνίζει η γη από την κάψα. Για δες το μισοφέγγαρο, πόσο όμορφο προβάλλει πίσω από τα νταμάρια…
Μαίρη: Πάλι στο λυρισμό το έριξες; Εγώ σε ρώτησα πως σου φάνηκε η παράσταση, όχι το φεγγάρι…
Μελίνα: Τι να κάνω βρε Μαίρη, χρησιμοποιώ το λυρισμό…ως καταφύγιο…(γέλια) Όχι, μην παρεξηγείς το σχόλιο μου. Η παράσταση είχε ενδιαφέρον, αλλά, για να επιστρέψω στο ερώτημα σου, δεν ανταποκρίθηκε στις δικές μου προσδοκίες. Στις δικές σου;
Μαίρη: Κοίτα, η Γυναίκα της Ζάκυθος, ως κείμενο, με συγκλόνισε. Ο λόγος του Σολωμού, η γλώσσα του, οι εικόνες που στήνει, η δράση, το δαιμονικό στοιχείο, ο υποβόσκων ερωτισμός. Το έργο σε γραπώνει και σε τραβάει μέσα στον κόσμο του. Ή τουλάχιστον τράβηξε εμένα. Όπως θυμάσαι, δεν είχε τέτοια επίδραση σε κάποια άλλα μέλη της λέσχης μας.
Μελίνα: Μα έτσι είναι, όπως σε τόσα πράγματα στη ζωή, το ίδιο πράγμα αγγίζει με πολύ διαφορετικό τρόπο διαφορετικούς ανθρώπους.
Μαίρη: Ε λοιπόν εμένα το κείμενο με άγγιξε πολύ βαθιά. Όχι όμως η συγκεκριμένη δραματοποίηση του. Δεν ξέρω…από πού να ξεκινήσω…
Μελίνα: Ξεκίνα από τη Γυναίκα…
Μαίρη: OK. Η αλήθεια είναι πως, γνωρίζοντας το κείμενο, περίμενα να δω άλλο απ’ αυτό που είδα. Ας πούμε, ο Σολωμός μιλάει για τα βυζιά της που κρέμονται σαν καπνοσακούλες, για το σάγριο που ξερνάει από το μάγουλο της, για τα σάπια, μαυρισμένα δόντια της. Έπειτα, μας την παρουσιάζει να στριφογυρνάει εδώ κι εκεί γυρεύοντας το κακό. Εγώ εδώ είδα μια γυναίκα ντυμένη σαν Ζακυνθινή αρχόντισσα, μέσα στο μακρύ της φόρεμα…
Μελίνα: κατάμαυρο ήταν…
Μαίρη: ..είχε όμως και κάτι σαν χρυσό πετραχήλι μπροστά…αλλά έστω, έτσι όπως ήταν ντυμένη και στημένη, σχεδόν ακίνητη, πάνω σ’ εκείνο το…θρόνο να τον πω, στην κορυφή του τεχνητού λόφου…δεν μου έβγαζε τίποτα από το κακιασμένο πλάσμα του Σολωμού.
Μελίνα: Ναι, αλλά, αυτό το στοιχείο νομίζω ότι το ζωντάνευαν οι δύο μαυροντυμένες χορεύτριες, με τις σχεδόν φιδίσιες κινήσεις τους και τα συμπλέγματα που δημιουργούσαν με τα σώματα τους. Μου θύμισαν τα πλοκάμια της Μέδουσας, έτσι όπως ελίσσονταν και περιελίσσονταν. Αυτές νομίζω απέδιδαν και την κίνηση που δεν είχε η ίδια η Γυναίκα.
Μαίρη: Συμφωνώ, μου άρεσε κι εμένα πολύ ο τρόπος που κινούνταν. Σώματα νευρώδη, τεντωμένα, όμοια με ελατήρια που τινάζονται σπασμωδικά, παλεύουν, πλησιάζουν και απομακρύνονται. Αλλά και οι ήχοι που έβγαιναν, καθώς έσερναν τα κορμιά τους πάνω στο μουσαμά του δαπέδου... ένιωθες το δαιμονικό στοιχείο τότε, σχεδόν διεστραμμένο κάποιες φορές.
Μελίνα: Βέβαια, σ’ αυτό συνέβαλαν και οι λαρυγγισμοί αλλά και η λιτή ηχητική υπόκρουση με την οποία έντυσε την παράσταση η Σαβίνα Γιαννάτου. Η μουσική δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα μυστηρίου, υποδήλωνε, υποθέτω, το κομμάτι του υποσυνείδητου. Πάντως προσωπικά περίμενα και κάτι πιο γήινο αλλά συγχρόνως και πιο τρομακτικό στις ηχητικές συνοδείες. Το κείμενο βρίθει φυσικών ήχων, όπως τα γαυγίσματα από τα λυσσασμένα σκυλιά που επιτίθενται στον ιερομόναχο, οι κανονιοβολισμοί και το βουητό από την πολιορκία του Μεσολογγιού, το βούισμα από τις κουλουμωτές μύγες μέσα στο δωμάτιο της Γυναίκας. Δεν ξέρω…θα ήθελα να μεταφερθώ και ηχητικά μέσα στο πιο ρεαλιστικό κομμάτι της αφήγησης του Σολωμού.
Μαίρη: Πρέπει όμως ν’ αναγνωρίσουμε ότι ο Χατζάκης χρησιμοποίησε ικανοποιητικά και το χορό και τη μουσική για να κάνει το πέρασμα στη θεατρικότητα αυτού του κειμένου. Κι ας έχω ένσταση για τον τρόπο απόδοσης των χαρακτήρων. Και δεν εννοώ μόνο της Γυναίκας…
Μελίνα: Δηλαδή, έχεις ένσταση και για τον Ιερομόναχο;
Μαίρη: Να σου πω, περίμενα ν’ ακούσω έναν λαϊκό άνθρωπο να αφηγείται την ιστορία. Ξέρεις, να τον βλέπω να περιγράφει τα γεγονότα με ζωντάνια και αμεσότητα, όπως έκαναν οι λαϊκοί αφηγητές, σαν να τα ζούσε εκείνη τη στιγμή. Άλλωστε ο ιερομόναχος, στο έργο του Σολωμού έχει ζήσει αυτά για τα οποία μιλάει. Αντί γι’ αυτό, είδα τον Χατζάκη, που ερμήνευε τον μοναχό, να διαβάζει το κείμενο μέσα από κάποιο χειρόγραφο, αποστασιοποιημένα, χωρίς να συμμετέχει συναισθηματικά στα δρώμενα, χωρίς καν να σε παρασέρνει με την ανάγνωση του. Εσένα πως σου φάνηκε;
Μελίνα: Συμφωνώ εν μέρει μαζί σου. Ούτε σ’ εμένα άρεσε αυτού του είδους η δραματοποίηση. Θα ήθελα κι εγώ να βλέπω κάποια έκφραση στο σώμα ή στο πρόσωπο του, κάποιο συναίσθημα. Αλλά βέβαια, ας μην ξεχνάμε ότι και στο έργο του Σολωμού ο ιερομόναχος δεν συμμετέχει πάντα στα δρώμενα. Μερικές φορές ο συγγραφέας τον παρουσιάζει ως αποστασιοποιημένο μάρτυρα, να παρακολουθεί απλά τα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω του, όπως π.χ. στη σκηνή που παρακολουθεί τις Μεσολογγίτισσες που είναι μαζεμένες στο ακρογιάλι.
Μαίρη: Και η Γυναίκα πως σου φάνηκε;
Μελίνα: Έχω κι εγώ ένσταση. Τουλάχιστον, όπως με ρώτησες όταν ξεκινούσαμε τη συζήτηση, δεν ανταποκρίθηκε στις δικές μου προσδοκίες. Πέρα από τα θέματα της σκηνικής παρουσίας που έθιξες, δεν με έπεισε ούτε ο τρόπος της ερμηνείας του χαρακτήρα της Γυναίκας. Εγώ τη φανταζόμουνα σαν μια κακιά γριά, σαν αυτές που συναντούμε στα λαϊκά παραμύθια, να μιλάει με στριγγλιάρικη φωνή, να φτύνει και να ξερνάει, να σε απωθεί, να βγάζει τέλος πάντων όλη αυτή την κακία με την οποία τη στόλισε ο Σολωμός. Αυτή την κακία δεν την ένιωσα.
Μαίρη: Στην αρχή του κειμένου πάντως η κακία της εκδηλώνεται λίγο πιο ήπια, κι ας διώχνει κακήν κακώς τις Μεσολογγίτισσες που πήγαν να ζητήσουν την ελεημοσύνη της…
Μελίνα: Έστω, αλλά ούτε καν σ’ εκείνες τις δύο σκηνές, την έβδομη και την όγδοη, της κορύφωσης; Θα ήθελα να τη δω μέσα στα λερωμένα, ματωμένα, ξεντερολοϊσμένα σεντόνια, έτσι δεν τα περιγράφει ο Σολωμός, και μετά να την ακούω να ξερνάει όλο εκείνο το αισχρό υβρεολόγιο μπροστά στον καθρέφτη και να τη βλέπω να χτυπάει το ζωνάρι και να χορεύει παραληρηματικά. Όχι να στέκεται, σχεδόν στατική, και πάντα μέσα σ’ αυτό το μακρύ, αριστοκρατικό φουστάνι της, επάνω στο ‘θρόνο’ της.
Μαίρη: Συμφωνώ, κι εγώ δεν ένιωσα καθόλου τη φρίκη που περιγράφει ο Σολωμός. Θα ‘θελα κι εγώ να βλέπω τη λύσσα της, να νιώσω το κατρακύλισμα της στην τρέλα. Αλλά μια και μιλάς για ατμόσφαιρες, δεν εισέπραξα καθόλου ούτε το ερωτικό αλλά ούτε και το ποιητικό στοιχείο, που για μένα είναι από τα πιο βασικά σ’ αυτό το έργο του Σολωμού.
Μελίνα: Ε βέβαια, ο νους μιας ερωτικής ποιήτριας είναι πάντα στο ερωτικό (στοιχείο)…
Μαίρη: Καλάαα…προς το παρόν θα σου πω μόνο το εξής. Αν εξαιρέσουμε τον έντονα σωματικό τρόπο με τον οποίο οι δυο χορεύτριες (η Σύλβια Κατσαρού και η Κατερίνα Σπυροπούλου) απέδωσαν την πράξη της μοιχείας της Γυναίκας αλλά και το δαιμονικό στοιχείο, δεν ένιωσα πουθενά αλλού το ερωτικοπαγανιστικό χαρακτήρα του έργου. Όσο για την ποίηση…
Μελίνα: Τι εννοείς;
Μαίρη: Ένα παράδειγμα θα σου δώσω μόνο. Θυμάσαι εκείνη τη γυναίκα που εμφανίζεται σαν όραμα στον ιερομόναχο όταν βρίσκεται στην ακρογιαλιά και λουσμένη στο φως, μέσα στην καπνούρα, και με τη λύρα στο χέρι ψάλλει «Το χάραμα επήρα/Του ήλιου το δρόμο/Κρεμώντας τη λύρα/Τη δίκαιη στον ώμο»…
Μελίνα: Εντάξει, εντάξει, με έπεισες…πάντως δεν είναι εύκολο εγχείρημα να αποδώσεις τις εναλλαγές λόγου και σιωπής που σου επιβάλλει το κείμενο, ούτε κι εκείνες της δράσης και της στατικότητας. Όσο για την ποιητικότητα…πρέπει να παραδεχτείς ότι είναι δύσκολο πράγμα η σκηνοθεσία. Κάτι σαν τον έρωτα;…(αυτό δεν ισχυρίζονται οι ποιητές;)
Μαίρη: Αχά, γυρίζεις γύρω γύρω με το κεντρί σου ξέσκεπο κυρία έξυπνη! Ε θα σου την πω κι εγώ τώρα! Τι νομίζεις δηλαδή ότι είναι η Ζωή, αν όχι Έρωτας; Και τι είναι ο Έρωτας, αν όχι Ζωή;

Μαίρη Αλεξοπούλου\Μελίνα Σφήκα
μέλη της ομάδας Με.Λ.Ομα. (www.meloma.gr)

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΗΣ ΖΑΚΥΘΟΣ

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR