Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Ένας ολόγυμνος «Γλάρος»



Τον μόλις 31 ετών σκηνοθέτη Άρπαντ Σίλινγκ, τον είχαμε δει το 2001 στη Θεσσαλονίκη, με την πολυβραβευμένη του παράσταση «Μίκαελ Κόλχαας, ο εχθρός του λαού». Έξι χρόνια μετά, επανήλθε στην Ελλάδα, για να μας δώσει μια συγκλονιστική παράσταση του τσεχωφικού «Γλάρου», που παρουσιάστηκε στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών, από τον θέατρο Κρέτακορ (ο κύκλος με την κιμωλία).

«Δεν υπάρχει ηθοποιός που να μην του αρέσει η παράσταση. Είναι κάτι σαν workshop για εμάς, να τους βλέπουμε να παίζουν. Για όλους τους ηθοποιούς, το ζητούμενο είναι ακριβώς αυτό: τη μια να γελάς στο κοινό και την άλλη να κλαις μες στον ρόλο». Αυτά μου έλεγε μια φίλη ηθοποιός στο διάλειμμα της παράστασης. Γιατί ο βασικός άξονας της παράστασης, ήταν ακριβώς αυτός: οι ηθοποιοί. Η υποκριτική δεινότητα των Ούγγρων ήταν πέρα από κάθε περιγραφή και πολύ μακριά από όσα έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στη χώρα μας.

Η παράσταση δεν έχει ούτε σκηνικά( τις καρέκλες της πλατείας), ούτε κοστούμια(φορούν τα ρούχα τους), ούτε μακιγιάζ(εντελώς άβαφοι), ούτε φωτισμούς(τα φώτα της πλατείας δε σβήνουν ποτέ), παρά μόνο έναν κενό χώρο ανάμεσα στις κερκίδες. Όλα στηρίζονταν στην υποκριτική. Οι ηθοποιοί στην αρχή άφαντοι. Ξαφνικά αρχίζουν να μιλούν από τα καθίσματα, δίπλα μας, καλά κρυμμένοι και ωστόσο επιδεικτικά φανεροί στο κοινό, ενώ δεν εγκαταλείπουν παρά ελάχιστες στιγμές τη σκηνή. Ο Σίλινγκ αφαίρεσε κάθε στοιχείο περιττής και επιτηδευμένης θεατρικής σύμβασης και βάζοντας τους ηθοποιούς στις συγκεκριμένες θέσεις, θέλησε να αναδείξει το στοιχείο της αμεσότητας και της επαφής με το κοινό, όσο και του παιχνιδιού. Ιδιαίτερα στην αρχή της παράστασης και μέχρι το διάλειμμα, όπου είχε δοθεί ιδιαίτερο βάρος στην κωμική πλευρά του έργου, αυτή η αίσθηση ότι οι διπλανοί μας «παίζουν» ένα παιχνίδι που ξέρουν καλά, είναι πολύ έντονη. Λένε τα λόγια τους και ξανακάθονται δίπλα μας, μάλιστα η ηθοποιός που υποδύεται τη Μάσα γελάει με όσα κάνουν οι υπόλοιποι χαρακτήρες, από την καρέκλα της, ως θεατής. Συχνά παίζουν και με το κοινό. Ωστόσο, αυτή ακριβώς η αφαίρεση των περιττών στοιχείων και της σοβαροφάνειας, προσθέτει ακόμα περισσότερη θεατρικότητα, εφόσον οι ηθοποιοί μπαίνουν και βγαίνουν από το ρόλο τους μπροστά στα μάτια μας.

Είναι σαν να παρακολουθούσαμε μια πρόβα. Ιδιαίτερα στην παράσταση του Τρέπλιεφ, η σκηνοθεσία έχει καταφέρει να ενώσει κοινό και ηθοποιούς, μπροστά στο θέαμα που έχει προετοιμάσει. Ο Τρέπλιεφ παίζει μάλιστα και με τα φώτα, ανεβαίνοντας στην κονσόλα, συντελώντας ακόμα περισσότερο στο παιχνίδι της θεατρικότητας. Είναι σαν σπάσιμο και ταυτόχρονα βαθιά δημιουργία της θεατρικής ψευδαίσθησης. Οι ηθοποιοί γίνονται κοινό και το κοινό ηθοποιοί. Την ίδια στιγμή όμως, οι βαθιές ερμηνείες και οι καλά μελετημένοι ρόλοι, μας παρασύρουν, από το χαμόγελο των θεότρελων εναλλαγών, στη συγκίνηση, στην ταύτιση, στη δημιουργία συναισθημάτων για τους ήρωες. Γιατί η ουσία της υποκριτικής του θιάσου, είναι βασισμένη στον απόλυτο ρεαλισμό των συναισθημάτων. Κάποιος κριτικός είπε για την παράσταση ότι αν ζούσε ο Στανισλάβσκι, θα ήταν ευτυχισμένος, βλέποντας την ενσάρκωση των θωριών του (τουλάχιστον των πρώτων). Η αμεσότητα αυτή και η απλότητα των ερμηνειών «φώτισαν» πολύ τα κωμικά στοιχεία του έργου, τα οποία πολλές φορές στο ανέβασμά του παραμελούνται, κάτω από το βάρος της σημασίας του. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Τσέχωφ χαρακτήριζε τον «Γλάρο» κωμωδία σε τέσσερις πράξεις. Το κοινό εδώ, ειδικά στο πρώτο μέρος γελούσε δυνατά.

Ο ίδιος ο Σίλινγκ ωθεί τους ηθοποιούς του όχι μόνο να αισθανθούν, αλλά και να κατανοήσουν το κείμενο, αναζητώντας τις κρυφές αλήθειες των λέξεων και πιστεύει ότι ο «Γλάρος» δεν είναι κοινωνικό δράμα, αλλά ένα έργο που ασχολείται με τις στρατηγικές που ακολουθούν κάποιοι στη ζωή τους τις συνέπειες αυτών των στρατηγικών. Η σκηνοθετική αυτή άποψη είναι αρκετά σαφής στην παράσταση, αφού όλοι οι ηθοποιοί μοιάζουν να καταναλώνουν ενέργεια στο να σκέφτονται πώς θα καταφέρουν να πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους. Αυτό υποστηρίζεται βέβαια από το ίδιο το κείμενο, αλλά ακόμα και η συνεχής παρουσία των ηθοποιών πάνω στη σκηνή, μοιάζει σαν να αποφασίζουν τις κινήσεις τους με βάση τα όσα συμβαίνουν στο μεταξύ. Αποκτά σαφή αιτία η απόφαση του κάθε χαρακτήρα για τη ζωή του.

Η εμπειρία της συγκεκριμένης παράστασης θα μείνει αξέχαστη σε όσους την παρακολούθησαν. Αυτό που αξίζει να αναφερθεί, είναι ότι ο Σίλινγκ παράλλαξε το τέλος του έργου. Ο Τρέπλιεφ αυτοκτονεί μόνο πνευματικά και δεν γίνεται αυτόχειρας, όπως στο πρωτότυπο. Αυτό το στοιχείο μοιάζει πολύ σύγχρονο και πολύ πιο συμβατό με την όλη γραμμή νοήματος που έχει δοθεί στην παράσταση, καθώς μεγάλο μέρος του κειμένου μιλάει για ζητήματα καλλιτεχνικής δημιουργίας και έμπνευσης. Τέσσερις από τους ήρωες είναι καλλιτέχνες- δύο συγγραφείς και δύο ηθοποιοί- και τους βλέπουμε να εξαρτούν το ταλέντο και την παραγωγή τους από τα γεγονότα της ζωής τους. Ο Τρέπλιεφ υποφέρει από έλλειψη έμπνευσης, ενώ ο Τριγκόριν δε διστάζει να εκμεταλλευτεί τη ζωή της Νίνας για να αντλήσει θέμα για ένα έργο του. Όταν, λοιπόν, η Νίνα εγκαταλείπει οριστικά τον Τρέπλιεφ, διαλυμένη από την προσωπική και καλλιτεχνική αποτυχία της, αυτός χάνει ένα ιδανικό του, που τον κρατούσε δραστήριο, τον κρατούσε να μάχεται ενάντια στην μετριότητά του. Καταλαβαίνοντας ότι πλέον δε θα μπορέσει ποτέ να ξαναδημιουργήσει το οτιδήποτε, σπάει, με μανία και ταυτόχρονα με παραίτηση, μπροστά στα μάτια του κοινού το βιολί του. Και έτσι, παραδίνεται στην παχιά ατμόσφαιρα της επαρχίας, που καταπίνει κάθε αντίσταση στην αδράνειά της.

Μάρθα Κοσκινά


«Ο Γλάρος» του Άντον Τσέχωφ
Πειραιώς 260, Χώρος Η / 9 -10-11 Ιουνίου, παράσταση του Ελληνικού Φεστιβάλ

Σκηνοθεσία: Άρπαντ Σίλλινγκ
Επεξεργασία: Άννα Βέρες
Σκηνογραφία: Μάρτον Άγκι, Τάμας Μπάνιαϊ
Βοηθός σκηνοθέτη: Πέτερ Τοτ
Διεύθυνση παραγωγής: Μάτε Γκάσπαρ


Ερμηνεύουν:
Αρκάντινα: Έστερ Τσάκανι
Σόριν: Γιόζεφ Γκιάμπρονκα
Τρέπλιεφ: Ζολτ Ναγκχ
Νίνα: Ανναμάρια Λανγκ
Τριγκόριν: Τίλο Βέρνερ
Ντόριν: Σάντορ Τέρχες
Σαμράγιεφ: Πέτερ Σέρερ
Πωλίνα: Μπόρμπαλα Πέτερφυ
Μάσα: Λίλα Σάροσντι
Μεντβεντένκο: Λάσλο Κάτονα

Σχετικά άρθρα: Άντον Τσέχωφ, ζωή και το έργο του.

Μάρθα Κοσκινά

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR