Θέατρο Info.gr . Τα πάντα για το θέατρο.

Αίμα κακό


Μετά την αποφοίτηση του από τη σχολή Βεάκη το 1981 ο Άρης Ρέτσος διαγράφει μια 5χρονη αθόρυβη πορεία στο θέατρο και στον κινηματογράφο παίζοντας μεταξύ άλλων με την Έλλη Λαμπέτη στην «Σάρα τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού», τελευταία παρουσίαση της μεγάλης ηθοποιούς μας, όταν ήταν ήδη βαριά άρρωστη, καθώς και στις ταινίες «Απέναντι» και «Μανία» του Γιώργου Πανουσόπουλου, «Μπορντέλο» του Νίκου Κούνδουρου, «Φωτογραφία» του Νίκου Παπατάκη και «Χώμα και νερό» τηλεταινία του Φρέντι Βιανέλλη. Γίνεται ευρύτερα γνωστός από τον ρόλο του στην τηλεοπτική σειρά «Αστροφεγγιά»βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου.

Από το 1985-1992 ασχολείται αποκλειστικά με την έρευνα και μελέτη του Αρχαίου Δράματος και την τέχνη του ηθοποιού μέσα από τους ρυθμούς και τα μέτρα των αρχαίων ποιητικών κειμένων παρουσιάζοντας το 1995 αποσπάσματα από την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, με κεντρικό πρόσωπο τον χορό της αρχαίας τραγωδίας στην παράσταση «Αντιγόνης χορός», μια πρωτοποριακή παράσταση που απέδωσε με μουσικούς ρυθμούς το κείμενο στα Αρχαία Ελληνικά, κάνοντας αίσθηση στο ευρύ κοινό και στους φίλους και μελετητές του θεάτρου, ενώ το 1999-2000 παρουσιάζει την παράσταση «Στροφές αντιστροφές» από το Σοφοκλή σε συνεργασία με το «Μουσικό σύνολο Σκαλκώτα» πάνω σε έργα του Ιάνη Ξενάκη. Από το 1993 ως το 2007 συμμετέχει σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και φεστιβάλ εκτός Αθηνών καθώς και σε σεμινάρια σχετικά με την τέχνη του θεάτρου και του αρχαίου δράματος.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ

Σαν αποτέλεσμα της γνώσης πάνω στην υποκριτική τέχνη και την πλήρη αίσθηση του ρυθμού στην απόδοση των κειμένων ο Ρέτσος παρουσίασε πρόσφατα στην σκηνή του Booze Cooperativa (Κολοκοτρώνη 57-Αθήνα), για 40 παραστάσεις, το θεατρικό έργο «Αίμα κακό», σε ερμηνεία και σκηνοθεσία δική του βασισμένη σε αποσπάσματα από κείμενα του Αρθρούρου Ρεμπώ, διανοούμενου και επαναστάτη της Γαλλίας του περασμένου αιώνα. Η παράσταση είχε αθρόα προσέλευση, κυρίως νεανικού κοινού, κάνοντας την ευχάριστη έκπληξη στα θεατρικά μας πράγματα, λειτουργώντας αρχικά και αξιολογικά σαν σεμινάριο performance για ένα ρόλο, σε ένα ολοκληρωμένο ταξίδι με την πρωτεύουσα παρουσία του μύθου ως αρχέτυπο σημείο αναφοράς που συνδέεται με το υπαρξιακό κενό ως προκλητικό μυστήριο, τις σωματικές δράσεις, τις τελετουργικές κινήσεις και τους συμβολισμούς που γεννά η φαντασία του θεατή. Το σώμα του ηθοποιού-performer που γίνεται και χορευτής λειτουργεί παράλληλα και αντιστικτικά με το κείμενο που ακούγεται ως ενδόμυχο παραλήρημα και εσωτερικός μονόλογος ερμηνευμένο από τον ίδιο τον Ρέτσο και πάλλεται στους ρυθμούς του μύθου αφήνοντας στο τέλος τη σκιά του στο τοπίο της πραγματικότητας μεταφέροντας ταυτόχρονα το μεγάλο ενεργειακό βάρος της ιστορίας, στα αποτυπώματα της πορείας του πάνω στη σκηνή.

Ένας μύθος που σωματοποιείται με φόντο ένα μινιμαλιστικό σκηνικό από μια τραγική φιγούρα ενός κλόουν που εμπεριέχει τον Αριστοφάνη, το χορό της Αρχαίας τραγωδίας, τη σάτιρα της Διονυσιακής λατρείας και κάθε αρχέγονη μορφή που συναντάμε διαχρονικά σε Αποκριάτικά και άλλα έθιμα με ένα κινησιολογικό πλούτο μύησης στους ρυθμούς παγανιστικών χορών χρωματισμένων με έναν σαρκασμό για τις θρησκευτικές και πολιτικές εξουσίες που καταδίωξαν την ελευθερία τέτοιων εκφράσεων με το πρόσχημα της Χριστιανικής ηθικής και των δογμάτων της πίστης, προσπαθώντας μάταια να ισοπεδώσουν με τη βία ένα «αίμα κακό» που βράζει από την ανάγκη να γεμίσει το τσίρκο της ζωής με βιωμένη αίσθηση ήχων και βημάτων πόνου μετά το μεθύσι στον ύπνο της αμφισβήτησης.

ΒΛΕΜΜΑ ΤΡΑΓΙΚΗΣ ΕΙΡΩΝΕΙΑΣ

Στην όλη σύνθεση της παράστασης φανερώνεται η ύστατη λαγνεία που εκπέμπεται από τα κείμενα του Ρεμπώ σε μια έρημο οργής και πλήξης που προέρχεται από την άλωση πρωτόγονων πολιτισμών μέσω των κατακτητικών πολέμων στην Αφρική και αλλού κινητοποιώντας με ένα βλέμμα τραγικής ειρωνείας τον ήρωα της παράστασης να πραγματοποιήσει το ταξίδι του με κρεσέντα από χλευαστικούς ήχους-σχόλια και χειροκροτήματα όταν παίρνει στα σοβαρά τον ρόλο του μαγεύοντας το κοινό του με τον μαγνητισμό της περιθωριοποιημένης εξουσίας του αναζητώντας και ο ίδιος ένα θηρίο να λατρέψει εξομολογούμενος τελικά ότι η ζωή είναι μια φάρσα και όλοι παίζουμε το ρόλο του πρωταγωνιστή. Αποδημητής και καλλιτέχνης δίχως τέλος, με μια βάρβαρη κληρονομιά σε ένα καθεστώς ιεροσυλίας, διαστροφών και ψεμάτων αρκείται στην ύπαρξη του πέρα από τις διδαχές για το καλό και αφού δέχεται μοιραία την πορεία προς το πνεύμα αφήνει τελικά μια αίσθηση φευγαλέας αισιοδοξίας.

Μεγαλύτερη σημασία, πιστεύω, πέρα από το ιδεολογικό μέρος της παράστασης που αφορά στο Ρεμπώ και τη σημαντική του σκέψη, έχει η άλλη γλώσσα που γεννιέται διεθνώς στην παραστατική τέχνη και που υιοθετεί η παράσταση που αναλύουμε γιατί συμβολοποιεί και αναδεικνύει ως σημείο το κείμενο-μύθο με τις δονήσεις του σώματος και αντικείμενα-σύμβολα που ταυτίζονται με τα βιώματα του ήρωα με το ανάλογο φωτιστικό περιβάλλον να οπτικοποιεί την αίσθηση των χώρων που ταξιδεύει.

Τα στοιχεία αυτής ακριβώς της ολοκληρωμένης σύνθεσης που υπερβαίνει το θεατρικό δρώμενο ως άποψη και αισθητική αφηρημένων πειραματισμών μιας μεταμοντέρνας σκηνοθεσίας με στόχο την πρόκληση αναδημιουργούν την ίδια την παραστατική τέχνη βάση της διάδρασης των μύθων που ταυτίζονται με τους κώδικες και την εικόνα τελετουργικών δρώμενων σε όλους τους αρχαίους πολιτισμούς αν παρακολουθήσει κανείς λατρείες και γιορτές ή άλλα δρώμενα που γίνονται και σήμερα σε όλες σχεδόν τις γωνίες του πλανήτη όπως και στη χώρα μας.

Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ

Ο Ρέτσος, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί το μοναδικό παράδειγμα σύγχρονου καλλιτέχνη που αποδεικνύει με την δουλειά του, όχι απλά την εφαρμογή ως προϊόν ουσιαστικής έρευνας του θεάτρου που γεννήθηκε από τον Γκροτόφσκι και τον Αρτώ, με μια εγχώρια σκηνική παρουσία που πραγματεύεται πολιτιστικές αξίες και αισθητικές γεννημένες αποκλειστικά από την ελληνική παράδοση ρυθμών, τραγουδιών, χορών και κειμένων, κραυγές χαρμολύπης που συναντάμε αναλογικά στο κινηματογράφο, για παράδειγμα σε ταινίες του Δαμιανού και του Τορνέ ή ακόμα και στα σκωπτικά δημώδη ποιήματα και άσματα, συνέχεια του Αριστοφανικού λόγου.

Η παράσταση του Ρέτσου είχε και άλλα δύο επίπεδα κατάβασης στους καλπασμούς της ύπαρξης που θεώρησε ο ίδιος ότι δεν μπορούσαν να παρουσιαστούν στις υπάρχουσες συνθήκες στο Booze, αφήνοντας ένα ξεκάθαρο ανοιχτό τέλος που ακυρώνει τις δεδομένες μορφές κάθαρσης, μετουσιώνοντας τελικά το παιχνίδι της αυτογνωσίας στη ζωή και την τέχνη με ύφος ποιητικού ρεαλισμού. Σε αυτό το «ωραίο ταξίδι», σαν αυτό που πραγματεύεται και ο Καβάφης στην «Ιθάκη» του, ο Ρέτσος ως performer δε νοσταλγεί τρυφερές υπάρξεις και δεν έχει καμία ανάγκη αφοσίωσης και συγνώμης, ζητάει απλά την ελευθερία μέσα στη σωτηρία.

Έκπληξη, εκπαιδευτική τελετουργία και αισθητική αντίστιξης, αρμονία μεταξύ ερμηνείας κειμένου και σωματοποίησης του λόγου μένουν στη μνήμη μου από το «Αίμα κακό» διευρύνοντας δημιουργικά τα όρια της θεατρικής τέχνης και του γόνιμου πειραματισμού που ζητά την ενίσχυση του από τους αρμόδιους κρατικούς και άλλους φορείς, αφού ο Ρέτσος αποτελεί μια ιδιαίτερη σχολή που αφορά απόλυτα το σύγχρονο ζωντανό ελληνικό και παγκόσμιο θέατρο.

Νίκος Θωμόπουλος

ΑΙΜΑ ΚΑΚΟ

Το www.theaterinfo.gr είναι ένα website αφιερωμένο στο θέατρο. Τα πάντα για το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, μια δημιουργία του www.internetinfo.gr.

INTERNETINFO © ΘΕΑΤΡΟ INFO.GR